28 października 1956 roku, po raz pierwszy w historii polskiego żużla, drużynowe mistrzostwo Polski wywalczył zespół - KS Górnik Rybnik, który po udanym sezonie anno 1955 (II - liga), jako beniaminek rywalizował w gronie najlepszych. Od tamtego okresu minęło już ponad pięćdziesiąt lat. Warto więc przyjrzeć się, co porabiali przez ten czas i co porabiają bohaterowie Rybnika i żużlowej Polski.

HISTORIA
Pierwsze wiadomości o sporcie motorowym na Śląsku pochodzą z Gliwic, gdzie u schyłku XIX wieku (1895), powstał Klub Towarzystwa Cyklistów. Na przełomie 1929 i 1930 roku, dzięki inicjatywie i operatywności miejscowego rzemieślnika – mechanika, RUDOLFA BOGUSŁAWSKIEGO, mającego swój warsztat w Rybniku (ul. St. Staszica, boczna Łony, aktualnie restauracja Tawerna), doszło do spotkania działaczy z Gliwic z rybnickimi sympatykami sportów motorowych. Pionierami miejscowego motocyklizmu w tym okresie byli: inż. Otto Martiny (wł. warsztatu samochodowego ul. Mikołowska), Józef Pinta (jw. posiadacz stacji benzynowej), dr Michał Wiendloch (dyr. Szpitala Psychiatrycznego), Henryk Śpiewok (restaurator) oraz właściciel miejscowego browaru - Herman Mueller.

Pierwsze szosowe zawody motocyklowe rozegrano w Rybniku w drugi dzień Zielonych Świąt (15.06.1931). Udane motorowe początki w Rybniku zadecydowały o tym, że 3 kwietnia 1932 roku w popularnej w mieście restauracji „Polonia” (skwer, ul. B. Chrobrego - 3 Maja) powołano do działalności - RYBNICKI KLUB MOTOCYKLOWY. Szczególną imprezą tamtych lat (1930-39) była rywalizacja na miejscowym placu targowym (ul. Chwałowicka i Jankowicka) w dniu 2.10.1932 r. Wyścigi na „Siannym Targu”, zwanym także „Październią’ odbywały się 300 m owalu o obwodzie zamkniętym, którego bandy stanowiły worki ze słomą . Zawodnicy - prezes Zdzisław Bysiek, Józef Draga, Mieczysław Mydlak, Eryk Pierchała, Hubert Jung, Józef Janyga, Karol Tomanek, Rudolf Breslauer, Józef Musiolik, Józef Stalmach, Edward Nardeli oraz Rudolf Bogusławski, Jan Sanecznik, Bolesław Rybka, Jan Zimny, Józef Olejniczek i Ludwik Fajkis, startowali z podziałem na klasy: 350 ccm, 500 ccm, stosując różne rodzaje motocykli.

Pierwsze zawody na rybnickim stadionie rozegrano w czerwcu 1939 roku. W dniu 3.09.1946 r. w restauracji „Pod Zamkiem” (zwanej także „Bombaj”, nie istniejący budynek obok Sądu) wznowiono zawieszoną na czas wojny działalność - Rybnickiego Klubu Motorowego. 15 września (1946) reaktywowany RKM zorganizował zawody torowe, które cieszyły się wielkim wzięciem miejscowej publiczności. Pierwsze oficjalne powojenne ściganie na żużlu odbyło się w Rybniku w drugi dzień Zielonych Świąt (25.05.1947). Po okresie wewnętrznej rekonstrukcji klubu dochodzi do dalszych zmian organizacyjnych. 18 października 1948 r., z inicjatywy mgr inż. Jana Konstantego (dyr. ZZ ”Budowlani”), działalność RKM przejęło Zrzeszenie „Budowlani”, a klub przyjął nazwę Klub Sportowy „Budowlani” - Sekcja Motorowa Rybnik. W 1951 roku, po zmianie kierownictwa ZZ Budowlani, działalność sekcji żużlowej przejął Klub Sportowy „RYF” przy Rybnickiej Fabryce Maszyn.

Ze względu na coraz to większe zapotrzebowanie na sport w środowisku górniczym, z inicjatywy prezesa mgr Tadeusza Trawińskiego, powołano do działalności - Terenowe Koło Sportowe „Górnik” Rybnik (1953). W rok później (6.09.1954) po kolejnych zmianach organizacyjno - finansowych KS „Ryf” przekazał działalność sekcji żużlowej na rzecz Terenowego Koła Sportowego „Górnik”, który w tym samym roku (1954) zmienił nazwę na - Rybnicki Klub Sportowy „Górnik”. Po 10-ciu latach owocnej działalności doszło do kolejnej, historycznej zmiany. W dniu 6 sierpnia 1964 roku, po fuzji RKS „Górnik” z ZKS „Górnik” Chwałowice, powstał klub, reprezentant całego regionu, który przez kolejne lata wielkich, nie tylko żużlowych sukcesów, przyjął nazwę - Klub Sportowy Rybnickiego Okręgu Węglowego „ROW” Rybnik. Po zdobyciu przez żużlowców 12 tytułów drużynowych mistrzów Polski (1972), rozpoczął się dla KS ROW Rybnik bardzo trudny okres. Klub powoli, ale systematycznie chylił się ku upadkowi.

20.09.1991 roku, na mocy podjętych decyzji, sekcję żużlową przejął właściciel firmy, sponsor Roman Niemyjski, który do nazwy ROW dodał imię swojej córki - Jeanette. Ale i ta działalność nie trwała długo. W klubie ścierały się różne koncepcje dotyczące przyszłości. Do ostatecznych rozmów pomiędzy działaczami ROW i RKM doszło w dniu 29 stycznia 1994 roku, kiedy to w wyniku zatwierdzonej umowy ROW Rybnik przekazał całkowite prowadzenie sekcji motorowej - Rybnickiemu Klubowi Motorowemu.

SEZON 1956
Po drugoligowej, spowodowanej zmianami postanowień kwarantannie (1955), jako mistrz II - ligi, przystąpił Górnik Rybnik do rozgrywek sezonu 1956. Faworytem dziewiątego sezonu drużynowej rywalizacji była Gwardia Bydgoszcz (mistrz 1955) oraz wrocławska Ślęza, którą przemianowano ze Sparty. Ligowa premiera na torze przy ul. Gliwickiej (9.04.1956), wypadła okazale. Rybniczanie pokonali zdecydowanie Tramwajarza Łódź (55:17). Zgłosili tym samym już na starcie swoją kandydaturę do końcowych trofeów sezonu. Punkty dla Górnika zdobyli: J. Wieczorek (12), J. Maj (12), P. Dziura (10), M. Philipp (8), St. Siemek (7), St. Tkocz (6). W drugiej kolejce (15.04.56) Kolejarz Rawicz wykorzystał atut własnego toru i sprowadził rybniczan na ziemię, wygrywając 37:35. Górnik prowadził od II do XI wyścigu. O porażce zadecydowała wpadka faworytów J.Wieczorek, M. Philipp), którzy stracili punkty. Kolejna wyjazdowa konfrontacja miała miejsce w Bydgoszczy. Mistrzowie sezonu 1955 i cała sportowa Polska przeżywała odejście reprezentanta Polski, Zbigniewa Raniszewskiego, który zginął tragicznie w Wiedniu (21.4.56). Górnicy po dramatycznym meczu pokonali gospodarzy (37:35) uzyskując punkty za sprawą: J. Wieczorka (10), M. Philippa (8), J. Maja (7), St. Tkocza (7), St. Siemka (3) i P. Dziury (2).

Czwarta odsłona ligowego sezonu (17.06.06) to kolejna, ciężko wywalczona wygrana na własnym torze nad Ślęzą Wrocław 37:34. O sukcesie gospodarzy zadecydowała gonitwa IX, w której J. Maj i St. Tkocz, pokonali rywali 5:1. W meczu 7 kolejki (15.08.56), Rybnik podejmował CWKS Warszawa. Pomimo startu Mariana Kajzera (wrócił na tor po kontuzji ) i Andrzeja Krzesińskiego (zezwolenie na starty), warunki gry dyktowali miejscowi pokonując gości 46 : 26 ( pkt. dla Górnika: M. Philipp - 9, J. Maj - 9, P. Dziura - 8, St. Tkocz - 8, J. Wieczorek - 7, B. Berliński - 5).

Kolejnym zespołem, który przegrał w Rybniku był Kolejarz Rawicz (46:24). Rawicz w pierwszej rundzie pokonał nieznacznie rybniczan. W drugą niedzielę września do Rybnika zawitali aktualni mistrzowie Polski, Gwardia Bydgoszcz. Gospodarze dysponowali formą dnia i pokonali ponownie bydgoszczan 48:23. Przegrywając w trakcie meczu zaledwie jedną gonitwę ( III - 2:4).

W prestiżowym pojedynku na Stadionie Olimpijskim we Wrocławiu (16.09.56), walcząca o mistrzowski tytuł na równi z „górnikami” Ślęza, rozgromiła rybniczan 51:20. Górnik nie wygrał żadnego wyścigu. Zadowolił się trzema remisami. Po tym meczu Ślęza zrównała się punktami z Górnikiem i dopiero wpadka w Warszawie z CWKS (36:35), pokrzyżowała ich mistrzowskie plany. Po wrocławskim pogromie, Rybnik wrócił do równowagi i pokonał pewnie Unię Leszno 43:29. Mecz sezonu z CWKS Warszawa wyznaczono na dzień 28 października w Częstochowie. Wysokiej klasy spektakl obejrzało 10000 widzów, którzy nie narzekali na brak emocji. Po prowadzeniu wojskowych, u których występował wychowanek Górnika, Zygmunt Kuchta, inicjatywę przejęli „górnicy”. Dzięki ambitnej i ofensywnej jeździe odnieśli oni zasłużony sukces zwyciężając 39:33. W pojedynku tym, który decydował o zdobyciu przez beniaminka Górnika Rybnik, pierwszego w historii klubu tytułu Drużynowego Mistrza Polski, punkty zdobyli: Joachim Maj (12), Stanisław Tkocz (10), Marian Philipp (9), Józef Wieczorek (5), Józef Błąkała (2), Bogdan Berliński (1). Zawodników podstawowego składu w trakcie sezonu uzupełniali: Paweł Dziura, Stanisław Siemek i Apoloniusz Dzida. W sumie podczas 14 rozegranych spotkań Górnik odniósł 12 zwycięstw. Zanotował dwie porażki. Zdobył łącznie 24 punkty.

SEZON - 1956
1. Górnik Rybnik 14 24 + 170
2. Ślęza Wrocław 14 20 198
3. Gwardia Bydgoszcz 14 16 128
Ponadto w rywalizacji uczestniczyły zespoły (kolejność według miejsca): 4. CWKS Warszawa (16 pkt.), 5. Kolejarz Rawicz (15), 6.Tramwajarz Łódź (11), 7.Unia Leszno (6), 8. Budowlani W - wa (4).

GÓRNIK RYBNIK - wyniki:
Tramwajarz Łódź 55:17, 39:33
Ślęza Wrocław 37:34, 20:51
Legia Warszawa 46:26, 39:33
Kolejarz Rawicz 46:24, 35:37
Gwardia Bydgoszcz 48:23, 37:35
Budowlani Warszawa 58:14, 39:33
Unia Leszno 43:29, 43:26

SEZONY - 1957, 1958
Po wywalczeniu pierwszego w dziejach klubu mistrzowskiego tytułu (1956), także w kolejnych sezonach (1957-58), Górnik Rybnik zdobył miano najlepszej drużyny kraju. Z CWKS Warszawa wrócił do Rybnika (1957), Zygmunt Kuchta, który od pierwszych startów stał się mocnym ogniwem teamu. W składzie pojawił się także kolejny wychowanek Stefan Lip oraz kontynuujący tradycje rodzinne, Erwin Maj. Rybniczanie wygrali ligę z przewagą aż 10 pkt., wyprzedzając Spartę Wrocław i Polonię Bydgoszcz. W 1958 r., miejsce w składzie wywalczył kolejny wychowanek, Karol Peszke, który w miarę swoich umiejętności przez długie lata był dobrym uzupełnieniem najlepszych. W sezonie anno 1958, Górnik Rybnik (23 pkt.) wyprzedził Spartę Wrocław (18) i Unię Leszno (16), zdobywając po raz trzeci szarfę drużynowych mistrzów Polski.

ZAWODNICY
Z zawodników, którzy w sezonie 1956 (+1957-58) dostarczyli wszystkim tyle satysfakcji, zdobywając pod rząd trzykrotnie tytuł DMP, zaledwie pięciu jest wśród nas.

Bogdan Berliński (ur.26.07.1937, Rybnik)
Po żużlowej przygodzie w Rybniku (1954-62) startował w barwach Wybrzeża Gdańsk (1963-71). Berliński był zawodnikiem odnoszącym sukcesy drużynowe. Czterokrotny DMP (1956-58, 1962). W ślady ojca Bogdana, poszedł urodzony w Rybniku syn Mirosław (29.04.1960), który w przeciwieństwie do ojca odniósł sporo indywidualnych zwycięstw.

Józef Błąkała (ur.20.08.1919, Pszczyna - zm. 27.01.1990, Pszczyna)
W zespole Górnika Rybnik startował od 1952 do 1958 r. Mistrz II - ligi (1955). Drużynowy mistrz Polski (1956). Po zakończeniu kariery zamieszkał w rodzinnej Pszczynie. Pracował, jako taksówkarz. Po stracie żony, do końca swojego życia mieszkał w pobliskiej miejscowości, Łąka.

Apoloniusz Dzida (ur.22.11.1938, Rogoźna - zm.13.05.2000, Mikołów)
Do grona żużlowców przystąpił wbrew woli ojca, Anastazego. Drużynowy mistrz Polski (1956), wszechstronny sportowiec (pływanie, gry zespołowe, narciarstwo). Po zakończeniu kariery pracował, jako mechanik - kierowca (FPM - Mikołów). Był sportowcem, który nie spełnił swoich młodzieńczych marzeń. Zmarł po długiej i ciężkiej chorobie. Do żużla przymierzał się także brat, Ambroży (1957-1958). Z kolei syn Dariusz, nie poszedł w żużlowe ślady ojca.

Paweł Dziura (ur.23.09.1912, Bzie Zameckie - zm.13.11.1983, Jastrzębie)
Jeden z pionierów rybnickiego żużla. Zawodnik Górnika R - k (1948-56), CKS Czeladź (1958). Dziura wraz z E. Pierchałą i J. Sanecznikiem wprowadził RKM do przyszłej ligi żużlowej (1948). Drużynowy v- ce (1950, 1951) i mistrz (1956) Polski. 7 - krotny uczestnik finałów IMP. Po zakończeniu kariery pracownik Zakładów Komunalnych (Żory). Syn Roman, nie kontynuował rodzinnych tradycji.

Joachim Maj(ur.21.8.1932, Borowa Wieś)
Do Rybnika zawitał dzięki agitacji starszego kolegi, Alfreda Spyry. Zawodnik Rybnika (Budowlani, Górnik, ROW) w sezonach 1948 - 69 oraz CWKS Warszawa (CWKS Wrocław) w 1953 i 1954 roku (służba wojskowa).Uczestnik 14 finałów IMP (medalista: 0- 3-2). 10 - krotny DMP. Zwycięzca wielu prestiżowych zawodów. Karierę zakończył w wyniku poważnego wypadku na torze w Bydgoszczy (1.05.1969). „Elegant na torze”, który po przejściu na sportową emeryturę większość czasu spędza w zaciszu swojego domu. Syn Dariusz jeździł na żużlu, trawie i długim torze reprezentując barwy MSC Olching - Niemcy (1984-88). Sukcesy: mistrzostwo Bawarii (1987, tor klasyczny), v - ce mistrzostwo Niemiec (wyścigi na trawie).

Marian Philipp (ur. 21.07.1926, Jastrzębniki - zm. 18.11.1978, Pszczyna)
Łączył sport z pracą zawodową (sztygar zmianowy KWK „Marcel”). 3 - krotny DMP (1956-58), finalista IMP (1957, 1958). Wielokrotny reprezentant Polski. Zwycięzca wielu prestiżowych zawodów. Zmarł w wyniku odniesionych obrażeń podczas wypadku samochodowego (Pszczyna).

Stanisław Siemek (ur.20.04.1926, Pszczyna - zm.18.06.1958, Goczałkowice)
Barwy Rybnika reprezentował od 1948 do 1956 r. Drużynowy wicemistrz (1950-2, 1951-3), mistrz (1956) Polski. Mistrz II - ligi (1955). Ze względu na silną konkurencję w drużynie pozostawał w cieniu utytułowanych kolegów. Walcząc na torze punktował z dobrym skutkiem. Zginął tragicznie w wyniku młodzieńczej brawury w wieku 32 l. (Jezioro Goczałkowickie).

Stanisław Tkocz (ur.6.11.1936, Rybnik)
Z oktetu braci Tkocz, trzech jeździło na żużlu (Stanisław, Jan, Andrzej). Największe sukcesy zanotował Stanisław, który był zawodnikiem Górnika, ROW R- k (1954-71), Kolejarza Opole (1972-73). 11 - krotny finalista IMP (2-0-1), jedenastokrotny DMP. 2 - krotny DMŚ (1961, 1969). Zasłużony Mistrz Sportu. Po zakończeniu kariery zamieszkał w Ettlingen (Karlsruhe). Pracował w firmie motoryzacyjnej. Od 1998 przeszedł na emeryturę. Z duetu synów (Grzegorz, Sebastian), tylko ten drugi miał krótki kontakt z żużlem. Częsty gość rybnickiego stadionu. Ostatnie lata to walka z dolegliwościami, które znając charakter Staszka na pewno pokona.

Józef Wieczorek (ur.8.03.1926, Tarnowskie Góry - zm.19.4.1994 Castrop - Rauxel (Dortmund))
Motorową przygodę rozpoczął w rodzinnych Tarnowskich Górach (1946). Od 1949 do 1960 r. zawodnik Rybnika. Reprezentant kraju. Finalista IMP (5 x). Drużynowy mistrz Polski (1956-58). Mistrz II-ligi (1948, 1955). Instruktor Sportów Motorowych. Wychowawca: Bogdana Berlińskiego, Henryka Gluecklicha, Antoniego Woryny, Andrzeja Wyglendy. Synowie Krzysztof i Piotr chociaż interesują się żużlem, nie startowali na torze.

Stefan Lip (ur.4.06.1935, Żory)
Reprezentant Rybnika od 1957 do1960 roku. Drużynowy mistrz Polski (1957-58). Srebrny medalista DMP (1959). Po zakończeniu kariery sporadycznie kontaktował się z kolegami i klubem. „Zatarł” właściwie po sobie ślad.
Erwin Maj (ur.22.07.1937, Borowa Wieś)
Do Rybnika z Borowej Wsi przybył sportowym śladem Alfreda Spyry i starszego brata Joachima. Przez cztery sezony (1956-1960) był wartościowym uzupełnieniem liderów zespołu. Drużynowy mistrz Polski (1957-58), srebrny medalista (1959). Ponadto startował w Śląsku Świętochłowice (1961 - II liga, 1963-65 I liga). Erwin, jak wielu sportowców w swojej wędrówce po Europie, zatrzymał się trochę dłużej w Duesseldorfie. Potem pracował w Kuwejcie. Po powrocie do Niemiec znalazł zatrudnienie w Zakładach Mercedesa (mechanik, kontroler jakości). Synowie Krzysztof (41) i Marek (32) interesują się sportem, ale reprezentują inne zawody.

Zygmunt Kuchta (ur.23.4.1934, Rybnik - zm.18.8.1990, Rybnik)
Na żużlu jeździł w Rybniku (1954, 1957) i w Warszawie (1955-56), reprezentując barwy Górnika i CWKS. Zawodnik szalenie ambitny, zadziora, zwany rybnickim „kamikadze”. Po wypadku (14.09.1957, mecz z Polonią Bydgoszcz) nigdy nie wrócił na tor. Prowadził działalność gospodarczą. Nie zrealizował do końca po odniesionej kontuzji sportowych celów, a także wielu prywatnych zamiarów.

Karol Peszke (ur.7.1.1939, Dębieńsko - zm.3.12.2005, Rybnik)
Wierny sportowym barwom Rybnika w sezonach 1958-73. Podobnie, jak kilku zawodników był dobrym uzupełnieniem liderów zespołu. Finalista IMP (1962). 10 - krotny drużynowy mistrz Polski. Wielokrotny zdobywca Pucharu PZM (1962-73). Po zakończeniu kariery osoba funkcyjna w klubie. Nie zerwał do ostatnich chwil swojego życia kontaktu z ukochanym klubem.

Ryszard Bronek (ur.23.01.1910, Tarnowskie Góry - zm.06.10.1958, Rybnik)
Kierownik mistrzowskiej drużyny (1956). Człowiek bardzo zaangażowany w rozwój miejscowego żużla. Długoletni pracownik Rybnickiej Fabryki Maszyn (1930-58).

Alojzy Polok (ur.7.02.1921, Wodzisław Śl. - zm.12.04.1968, Rybnik)
Kierownik mistrzowskiej drużyny (1957-58), wicemistrzowskiej (1959-61). Długoletni pracownik RPST „Transgór” Rybnik.

Autor: Jerzy Szczygielski

Patronat medialny